Pod pruskim zaborem

5 sierpnia 1772 podpisany w Petersburgu midzy Prusami, Rosj i Austri, ukad rozbiorowy oderwa od Polski Prusy Krlewskie.
We wrzeniu tego roku, z wkraczajcymi wojskami pruskimi przybyy na Pomorze ekipy urzdnicze, ktre przejy wadz cywiln i wcielay nowe zasady ustrojowe i administracyjne.


Obowizek zapoznania z patentem okupacyjnym szlachty i wocian powiatu wieckiego spoczywa na penicym funkcj sdziego ziemskiego, wacicielu Jaszcza Jzefie Plskowskim. W tym samym miesicu burmistrzowie wiecia i Nowego oraz sotysi zoyli w Malborku przysig hodownicz.
Pierwszy, trwajcy do wojen napoleoskich, okres rzdw pruskich zahamowa oywion akcj osadnicz trwajc na terenie pow. wieckiego w p. XVIII w. Ograniczony na rzecz administracji pastwowej zosta samorzd gromadzki, wprowadzono pruski system pieniny i podatkowy, system miar i wag oraz niemiecki jzyk urzdowy.
Wanym momentem polityki pruskiej byo zarzdzenie Fryderyka II, na mocy ktrego w kadej wsi w domenach krlewskich powitay szkoy ludowe oraz rozporzdzenie z 1776 r. nakazujce posyanie do szk dzieci w wieku 5-13 lat.
Wielkie wydarzenia przeomu XVIII i XIX w. dotkny rwnie teren gminy. Klska Prus w wojnie z Francj spowodowaa, e wojska Napoleona wkroczyy w roku 1806 na ziemie polskie,
W sierpniu 1807 r. uchodzia przez Osie do Krlewca pruska rodzina krlewska, a krl Fryderyk Wilhelm IV jeszcze w roku 1850, podczas pobytu w wieciu, wspomina: "Osie, mj Boe, tam byem w roku 1807".
W tym samym miesicu opuci je pruski batalion piechoty, a jego miejsce zaj oddzia polskiej jazdy, do ktrego zada naleao patrolowanie Borw Tucholskich i osona gwnego zgrupowania wojsk polskich.
W trakcie ofensywy polskiej w kierunku Tczewa przebywa w Osiu Jan Henryk Dbrowski, ktry w ostatnich dniach stycznia rezydowa u lenego, a pniej poleci zaoenie tu pod nadzorem tego ostatniego magazynu dla oddziaw polskich walczcych na pnocnym skraju Borw Tucholskich. Mimo zdobycia przez wojska polskie Pomorze Gdaskie nie weszo w skad utworzonego na mocy traktatu w Tyly Ksistwa Warszawskiego.
W roku 1812 drogami gminy maszeroway wojska francuskie na podbj Rosji, tdy te wracay pod koniec 1812 i na pocztku 1813.
Pozostaoci po tych wydarzeniach jest tzw. "trakt napoleoski" czyli zmodernizowany odcinek traktu prowadzcego z Tucholi w kierunku Nowego, ktrego pozostaoci zachoway si w okolicach Tlenia oraz liczne podania nawizujce tematycznie do tego, niewtpliwie duego wydarzenia w dziejach miejscowoci, ktre znalazy si na trasie marszu "wielkiej armii".
Klski okresu napoleoskiego uwidoczniy mankamenty pastwa pruskiego i zmusiy jego wadcw do zdecydowanych reform. Przeprowadzona w pierwszej poowie XIX wieku reforma uwaszczeniowa spowodowaa zmian stosunkw spoecznych i gospodarczych. Efektem tych zmian byo w warunkach wiejskich powstanie folwarku kapitalistycznego, nielicznej grupy bogatych chopw z jednej strony, z drugiej wytworzenie si grupy drobnych posiadaczy oraz szerokiej rzeszy bezrolnych rekrutujcych si z dawnych chaupnikw, suby dworskiej i gburskiej oraz komornikw.
Rwnolegle nastpi dynamiczny wzrost zaludnienia terenu gminy. Na przykad liczba mieszkacw Osia wzrosa z ok. 250 w r. 1773, do 1273 w r. 1868 i 1903 w r. 1885, Wierzchw z 83 w r. 1773 do 383 w r. 1885, Brzezin z 125 w r. 1773 do 382 w r. 1885, Miedzna ze 149 w r. 1773 do 419 w 1868.
Szczeglnego znaczenia nabrao w tym okresie Osie, ktre zawdziczao wzrost ludnoci z jednej strony rozwojowi przemysu drzewnego, z drugiej rzemiosa i handlu, obsugujcych pnocno-zachodni cz powiatu wieckiego, znacznie oddalon od obu jego orodkw miejskich i do tego ze znacznym opnieniem wczon w obrb sieci kolejowej. Rwnoczenie jednak wystpio na tym terenie zjawisko znane jako przeludnienie wsi. Nie zaowocowao ono - jak w innych rejonach polski - emigracj za ocean, ale zjawiskiem specyficznym dla rejonu, ktry stwarza due moliwoci pracy zim w lasach, a mianowicie migracj sezonow 6-9-miesiczn do pracy w rolnictwie na terenie Meklemburgii, Pomorza zachodniego i Brandenburgii.
Wg danych landratu wieckiego z roku 1895 z miejscowoci wchodzcych w skad obwodw wjtowskich Osie I i Osie II, a obejmujcych wschodni cz obecnej gminy do pracy wdrowao 1070 Osian, to jest 25,5% ogu ludnoci (4172), a z obwodu ek 173 osoby tj. 6% z oglnej liczby 2889 mieszkacw.
Rozwj gospodarczy gminy jaki nastpi pod koniec XIX i na pocztku XX wieku zwizany by z jednej strony z napywem gotwki przywoonej przez robotnikw sezonowych, z drugiej z rozwojem zakadw przemysowych zwizanych z wykorzystaniem miejscowych zasobw surowcowych. I tak pod koniec panowania pruskiego funkcjonowao na tym terenie 6 tartakw, a nadwyki drewna spawiano Wd do tartakw w Przechowie i Grudzidzu.
Rwnolegle nastpi rozwj placwek handlowych, a ciekawostk moe by fakt, e istniao a osiem restauracji.
Druga poowa XIX wieku to okres odrodzenia narodowego na Pomorzu. Mieszkacy Borw Tucholskich ywo zareagowali na wydarzenia powstania styczniowego. Akta policji pruskiej mwi, e w Osiu rekrutowano ochotnikw do oddziaw powstaczych, a parobek z ka Mateusz Gibas oraz leniczy z Jaszcza Micha Jankowski brali bezporedni udzia w walkach na terenie krlestwa. Klska powstania doprowadzia do przewartociowania w myleniu o odzyskaniu niepodlegoci. Na czoo wysuna si idea pracy organicznej. Paradoksem jest fakt, e w Osiu zapocztkowa j i najwiksze zasugi tam pooy niemiec z pochodzenia ks. Jzef Semrau oraz przysany przez wadze pruskie w celu naprawy skutkw jego dziaania, rwnie niemiec z pochodzenia, ks. August Masowski, ktrego dziaalno tak scharakteryzowa, wielce zasuony dla polskoci pomorza, ks. Jzef Dembieski: "nadprezydent v. Gosster dozna jednak przykrego zawodu, gdy ks. Masowski wstpi w lady swojego poprzednika. Zaprzyjaniwszy si z wczesnym gorliwym dziaaczem na tamtejszym gruncie, doktorem drzycimskim, z nim razem dziaa na korzy sprawy polskiej".
Jednoczenie z tworzonymi pod patronatem ksiy organizacjami gospodarczymi, jak spka zarobkowa i parcelacyjna, filia jeewskiego "Kupca", czy kulturalnymi, jak utworzony przy kociele chr "Cecylia", na terenie Osia rozwiny dziaalno inne organizacje o podobnym charakterze. Tak wic powstay towarzystwa przemysowe i towarzystwo ludowe, a dziaalno kulturalno-owiatow prowadziy towarzystwo czytelni ludowych i zaoone w roku 1912 gniazdo "Sokoa".
Wzrost wiadomoci narodowej znalaz odbicie w okresie strajku szkolnego, do ktrego, jak podaj dostpne rda, przystpiy na terenie gminy dzieci w Starej Rzece i Brzezinach.

Tematy opracowano na podstawie Informatora turystycznego "Gmina Osie" - TMBT 1995 r.
z dziau opracowanego przez mgr Marka Miesa.
Dzia "Zasueni i wybitni ludzie opracowa Mariusz Chudecki.
Od Redakcji: Niektre rdtytuy zostae zmienione. Zaktualizowano te zapisy w czci "Po II wojnie wiatowej"

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama